W lutym 2026 r. skierowałam do Ministerstwa Zdrowia oraz Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH-PIB / Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej petycję w sprawie aktualizacji krajowych wytycznych żywieniowych oraz normatywnego uznania diety roślinnej. Chodziło o uznanie, że dieta roślinna i wysokoroślinna powinna funkcjonować w oficjalnych ramach zdrowia publicznego jako pełnoprawna, bezpieczna i praktycznie wspierana opcja żywieniowa — a nie jedynie jako prywatny wybór osób szczególnie zmotywowanych i dobrze wyedukowanych.
W petycji wskazywałam, że obecne zalecenia żywieniowe w dużej mierze odwzorowują istniejącą strukturę produkcji i konsumpcji żywności, która nie jest neutralna ani „naturalna”, lecz historycznie ukształtowana przez uwarunkowania gospodarcze, instytucjonalne i rynkowe. Zwracałam uwagę, że choć w oficjalnej komunikacji pojawiają się już elementy zachęcające do większego udziału produktów roślinnych, to działania te pozostają niespójne i niewystarczające, jeśli mają realnie korygować utrwalone wzorce żywieniowe w skali populacyjnej.
Petycja dotyczyła czterech powiązanych luk systemowych: braku normatywnego uznania diety roślinnej, niespójności między wiedzą ekspercką a komunikacją normatywną, niedostatecznego uwzględnienia perspektywy prewencji i kosztów zdrowotnych oraz braku narzędzi wdrożeniowych dla żywienia zbiorowego i spójnych ram dotyczących suplementacji.
Chodziło nie tylko o to, co jednostka może jeść w swojej kuchni. Chodziło o to, czy państwo potrafi przełożyć wiedzę o zdrowym żywieniu na praktyczne ramy: wytyczne, wzorcowe talerze, standardy jadłospisów, edukację, żywienie zbiorowe, komunikację o białku roślinnym, suplementacji i produktach fortyfikowanych.
W petycji podnosiłam także, że dieta roślinna nie funkcjonuje dziś w komunikacji normatywnej jako równorzędna opcja „dla wszystkich”, lecz raczej jako model wybierany przez część społeczeństwa z własnej decyzji. Wskazywałam, że brak takiego uznania ogranicza możliwość jej upowszechniania jako elementu polityki zdrowia publicznego.
Drugi ważny wątek dotyczył języka, którym państwo opisuje białko i produkty odzwierzęce. Zwracałam uwagę, że produkty odzwierzęce funkcjonują w komunikacji jako „pełnowartościowe” źródło białka, podczas gdy białko roślinne bywa przedstawiane jako „uzupełnienie” lub „zamiennik”, mimo że przy odpowiednim bilansowaniu spełnia kryteria pełnowartościowości żywieniowej. W efekcie strączki, choć promowane w materiałach tematycznych, nie stają się równorzędnym filarem komunikacji normatywnej.
Osobną petycją uzupełniłam ten argument na przykładzie kwasów omega-3. Wystąpiłam o aktualizację komunikacji zdrowotnej tak, aby odejść od skrótu „omega-3 = ryby”, jasno rozróżniać ALA od DHA/EPA, uwzględnić algi jako pierwotne, bezpośrednie źródło DHA/EPA oraz ująć suplementację DHA/EPA z alg jako element nowoczesnej polityki zdrowia publicznego.
Ten przykład jest szczególnie ważny, bo pokazuje szerszy problem: oficjalna komunikacja często przypisuje składniki odżywcze do określonych produktów, zamiast mówić o potrzebach biologicznych i różnych ścieżkach ich realizacji. W przypadku omega-3 ryby są przedstawiane jako domyślna, intuicyjna ścieżka, podczas gdy algi — pierwotne źródło DHA/EPA w ekosystemach morskich — pozostają raczej informacją dodatkową niż pełnoprawną opcją normatywną.
W obu petycjach chodziło więc o ten sam problem: czy państwo będzie nadal traktować dietę roślinną, strączki, białko roślinne, B12, DHA/EPA z alg i produkty fortyfikowane jako tematy „dla zainteresowanych”, czy zacznie budować wokół nich jasną, bezpieczną i praktyczną architekturę zdrowia publicznego.
I właśnie dlatego odpowiedź NIZP jest tak ciekawa. Instytut nie odrzuca samej możliwości zdrowej diety roślinnej. Przeciwnie — przyznaje, że dobrze zaplanowana dieta roślinna może być prawidłowo zbilansowana, może wykazywać działanie prozdrowotne i może pokrywać zapotrzebowanie na białko. Ale jednocześnie uznaje, że ze względu na potrzebę większej wiedzy, suplementacji i kontroli jakości diety, nie ma obecnie podstaw do jej normatywnego uznania jako powszechnie zalecanego modelu żywienia.